HACİM KALIPÇILIĞI

        Günlük hayatımıza girmiş ve hayati önemi oldukça fazla olan parçaların büyük bir bölümü plastik maddelerden üretilmektedir. Başlıbaşına bir sanayi kuruluşunu oluşturan hacim kalıpçılığıyla plastik maddelerden, hafif metallerden ve çelik malzemelerden arzu edilen biçim ve boyutlarda pek çok parçaların üretimi yapılmaktadır. Bu parçalar mutfak eşyası, elektrik ve elektronik, otomotiv ve makina sanayinde büyük bir boşluğu hızla doldurmaktadır.

        Hacim kalıpçılığıyla, kalıp boşluğunu değişik malzemelerden çeşitli metotlarla doldurmak suretiyle istenilen ölçü ve biçimdeki parçaların üretimi amaçlanmaktadır. Kalıplanacak parça boyutlarına uygun hacim (kalıplama) boşluğu bulunan ve herhangi bir kalıplama metoduyla parçanın üretimini sağlayan makina parçasına hacim kalıbı, kalıbın tasarımını, yapımını ve parçanın üretimini içeren meslek dalına da HACİM KALIPÇILIĞI denir.         
        Hacim kalıplarıyla seri üretim sağlanmakta, artık malzeme miktarı en az düzeye indirilmekte, kalıplanan parçaya özlülük kazandırılmakta, işçilik ve parça maliyeti düşürülmektedir.
Hacim kalıpçılığı, kalıplanacak malzeme ve kalıplama metotlarına göre üç ana gruba ayrılır.

1 - Plastik hacim kalıpçılığı,
2 - Basınçlı döküm hacim kalıpçılığı,
3 - Sıcak dövme hacim kalıpçılığı,

        1-Plastik hacim kalıpçılığı
        Plastik hacim kalıpçılığında ham madde olarak düşük sıcaklıkta eriyebilen çeşitli plastik malzemeler kullanılmaktadır. Düşük sıcaklıkta eriyebilen plastiklerden mutfak eşyası, çocuk oyuncakları, elektrik, elektronik ve otomotiv sanayinde kullanılan pek çok parçalar hacim kalıplarıyla üretilmektedir.
        Plastik malzemelerden yapılan parçaların arzu edilen kalite ve özellikte olabilmesi için, kalıp yapımcısına büyük sorumluluklar düşmektedir. Çünkü, kalıplanacak parçanın malzemesi ve özellikleri, kalıplama metodu, kalıplama tezgahı, kalıp tasarımı ve yapımını içeren mesleki bilgilerin öncelikle bilinmesi gerekmektedir.    
        Tasarımı iyi yapılmış ve konstruksiyon hatası bulunmayan plastik hacim kalıplarıyla yapılan üretimin sağladığı fayda  ve mahsurları aşağıdaki şekilde sıralayabiliriz.

Faydaları:

1 - Üretim oranı yüksek
2 - Seri üretimi kolay,
3 - Her parça için sarfedilecek işçilik az,
4 - Kalıplama işleminin otomatik hale getirilmesi kolay,
5 - Üretilen parçaların yeniden işlenmesi gereksiz,
6 - Arzu edilen yüzey kalitesi, renklendirme ve bitirme işlemlerine uygun,
7 - İyi bir dekorasyon işlemine tabi tutulabilmesi,
8 - Değişik biçim ve boyutlardaki parça üretiminin ekonomik oluşu,
9 - Diğer metotlarla üretilemeyen çok küçük parçaların üretim kolaylığı,
10 - Yolluk, dağıtıcı ve giriş kanallarında meydana gelebilecek hataların giderilmesindeki kolaylık,
11 - Bazı hallerde kalıplama tezgahı ve kalıbı değiştirmeden farklı plastik malzemelerin kalıplanabilmesi,
12 - Üretim süresince kalıplanan parça ölçülerinin istenilen sınırlar içerisinde tutulabilmesi,
13 - Kalıplanan plastik malzemeler içerisine metal veya metal olmayan (taşıyıcılar) parçaların yerleştirilebilmesi,
14 - Plastik malzeme içerisine kireç, karbon, asbest, cam tozu, odun talaşı ve benzeri dolgu maddeleri karıştırılarak kalıplanabilmesi,
15 - Çekme dayanımı yüksek, korozyona karşı dayanıklı, renkli olabileceği gibi şeffaf olarak plastik parçaların kalıplanabilmesi ve benzeri özellikteki faydaları vardır.

Mahsurları:

1 - Kalıp maliyeti yüksektir.
2 - Kalıp yapımında kullanılan kullanılan takım ve tezgahlar çok pahalıdır.
3 - Bazı hallerde üretimin kontrolü güçtür.
4 - İyi bir kalıp tasarımcısının yetiştirilmesi kolay değildir.
5 - Hatalara neden olabilecek temel bilgilerin eksikliği ve benzeri sakıncaları vardır.

        2- Basınçlı döküm hacim kalıpçılığı
        Basınçlı döküm hacim kalıplarıyla genellikle, düşük sıcaklıkta eriyebilen ve sıvı haline gelen demir veya çelik olmayan metal ve alaşımları kalıplanmaktadır. Ancak, son yıllardaki teknolojik gelişmelerle demir, çelik ve alaşımlarından da basınçlı döküm kalıplama işlemi yapılmaktadır. Basınçlı döküm kalıpları, yapılışları bakımından plastik hacim kalıplarına benzer. Ancak, kalıpnacak malzeme değişiktir.
        Basınçlı döküm kalıplarıyla elde edilen parçaların dayanımı yüksek, talaş kaldırma ve işlemi payı yok denecek kadar azdır. Ancak kalıp yapımı, kalıplanacak malzemenin ergitilmesi, yüksek sıcaklıkta ergiyen malzemenin kalıba ve kalıplama tezgahına olan etkisi nedeniyle bazı zararlı yönleri vardır.
        Gelişen teknolojiye paralel olarak son yıllarda çelik ve alaşımlarından basınçlı döküm kalıplarıyla üretim yapılmaktadır. Bütün zorluklara rağmen üretilen parçaların sık dokulu ve çekme dayanımının yüksek, ayrıca uzun ömürlü oluşları nedeniyle uygulama alanı fazla olan bir kalıplama metodudur.

        3 - Sıcak dövme hacim kalıpçılığı
        Sıcak dövme hacim kalıpçılığının da endüstrideki yeri ve kullanma alanı oldukça önemlidir. En çok otomotiv, makina ve demir yolu ulaşım sanayinde kullanılan parçalar, sıcak dövme hacim kalıplarıyla üretilmektedir.
        Makina sanayinde dişliler, eksantrik veya krank milleri, flanşlar, diskler, kasnak ve benzeri dayanıklı parçalar, otomotiv sanayinde kullanılan kam milleri, fren diskleri, mafsallı ara bağlantı kolları ve demir yolu ulaşım araçlarında kullanılan biyel kolları tekerler ve benzeri pek çok parçalar sıcak dövme hacim kalıplarıyla üretilmektedir. Ayrıca, sıcak dövme hacim kalıplarıyla keski, çekiç, pense, kerpeten, kıskaç ve benzeri el aletleri de seri halde yapılabilmektedir.
        Sıcak dövme hacim kalıplarıyla üretilen parçalarda özdeşlik sağlanabilmekte, malzemeye özlülük kazandırılmakta, artık malzeme sarfiyatı ve işçilik azaltılmakta, ayrıca seri üretim de arttı...